ایرانشناسی

پنجشنبه ٢ امرداد ،۱۳۸٢

پيشرفت زبانی

همه ما با متون سنگين و دشوار و عربی زده فارسی دوره قاجار برخورد داشته ايم. متونی که گاه چند صفحه جملات طولانی و بی محتوا و مترادف چينی های آن را ميتوان در دو جمله خلاصه کرد. آن گونه متون با شرايط و اوضاع زندگی آن دوره همخوانی داشت. دوره ای که رخوت و روده درازی و تملق و اتلاف وقت مهمترين مشغوليت ايرانيان بود و البته که بازتاب آن بايستی در زبان هم نمود می يافت.

درپی برخورد فرهنگی ما ايرانيان با فرهنگ خِردگرای باخترزمين و به ويژه پس از برپايی فرهنگستان زبان فارسی در آغاز دوره پهلوی به مرور زبان ما بخردانه تر و نوين تر گشت. از شمار القاب و واژه های چاپلوسانه و مترادف چينی های بيمورد در متون تا حدی کاسته شد و برای پنداره های نو واژه های نوينی ساخته شد. 

در سالهای اخير نيز دوباره به پيکر زبان فارسی تکانی داده شده تا پوسته های کهنه را بشکافد و پا به پهنه های تازه دانش و پژوهش بگذارد. اين تکان تازه را تا حد زيادی مديون جنبش گسترده ترجمه از کتابهای غربی به فارسی در دهه های اخير هستيم.

ولی با اين همه هنوز بيشتر روزنامه نگاران و رسانه های ايرانی به توليد جملات دور و دراز و وقت تلف کن و به استفاده از زبان غيرتخصصی برای رساندن مفاهيم تخصصی علاقه و گرايش دارند.

 

نگاهی به نمونه زير بيندازيد. لای هر گاهنامه علمی فارسی را که باز کنيد معمولآ از اين گونه گزارشها و جملات به چشم ميخورد:

 

.... در كل ميتوان گفت كه مخاطرات جدي اي متوجه افرادي است كه در معرض تماس با تشعشعات اتمي ميباشند . به همين منظور و براي حفظ افراد جامعه از يك چنين مخاطراتي مركز تشعشعات ايران در شهر شيراز تأسيس گشته است تا بطور مداوم مقدار مواد زائد و ضايعات كاربرد انرژي اتمي و اثرات اين مواد بر افراد در مناطق مختلف را اندازه گيري و محاسبه نمايد. از ديگر وظايف اين مركز محاسبه و اندازه گيري مدت زمان پايداري و بقاء آثار باقيمانده از كابرد مواد اتمي در هر منطقه است و همچنين اندازه گيري مقدار هزينه مصرفي براي نگهداري و انباشت ضايعات و زباله هاي هسته اي. براي اين منظور مركز تشعشعات شيراز از لابراتوارهاي مختلف از جمله لابراتوار ساطع نمودن تشعشعات و همچنين لابراتوار تعيين راديواكتيويته ضايعات هسته اي استفاده ميكند. ...

 

حال همان موضوع را ميتوان با آگاهی از واژه های تخصصی رشته پرتوزايی و با توجه به سادگی و رسايی زبان به گونه زير بيان داشت:

 

... بتازگي مركزي در شهر شيراز برپا شده به نام مركز تشعشعات تا به اندازه گيري پَسمانهاي هسته اي و پيامدهاي تماس افراد با آنها بپردازد. اين مركز با بهره گيري از آزمايشگاه هاي پرتودهي و پسمان سنجي به اندازه گيري پايش هسته اي در مناطق گوناگون و همچنين برآورد هزينه پسمانداري در هر منطقه ميپردازد. ...

(برای مشاهده يک متن علمی که اين واژگان نو در آن بکار رفته اند ميتوانيد اينجا را کليک کنيد).

اين مطلب چونکه در يک گاهنامه علمی نوشته ميشود بايد واژگان علمی نيز در آن بکار رود. اين همان کاری است که زبانهای پيشرفته تر جهان انجام ميدهند. هر گاهنامه علمی انگليسی زبان را که باز کنيد با جملاتی شسته رفته و زبانی که برای متخصصان رسا است برخورد خواهيد کرد.

واژگان فشرده علمی آن متون ممکن است برای عوام در ابتدا دشوار باشد اما نخست اينکه اين نوشتارها برای متخصصان نوشته شده و دوم اينکه عوام هم با يادگيری واژگان دانشی ميتوانند مقدار زيادی آگاهی علمی را در يک مقاله فشرده علمی دريابند.

خوشبختانه زبان فارسی روزبروز به سوی نوين و علمی تر شدن و معقولانه نويسی پيش ميرود.

اکنون ميتوان بجای اين عبارت:

به منظور انجام اين کار به نحو احسن و مطلوب

گفت:

برای انجام بهينه اين کار

واژه بهينه در پی ترجمه کتابهای علمی از انگليسی به فارسی و به عنوان برابرنهاده ای برای

واژه optimal انگليسی وارد زبان فارسی شده است.

يا برای مثال امروزه ميتوان بجای اين عبارت:

بايد به انتخاب و استخدام افراد لايق و کارآمد و ارجحيت دادن آنها بر ديگران در اين شرکت توجه کرد.

گفت:

بايد به شايسته سالاری در اين شرکت توجه داشت.

پسوند سودمند و زيبای -سالاری هم در فارسی درپی برابرگزينی در ترجمه، رواج دوباره يافته است. برای نمونه برخی از مترجمان با برگزيدن واژه های فارسی مانند مردمسالاری بجای democracy و يا دين سالاری بجای theocracy و غيره باعث زنده و پويا شدن اين پسوند شدند و درپی آنها واژه هايی مانند شايسته سالاری، غوغاسالاری، مردسالاري، پدرسالاری، سرمايه سالاری و جزاينها به سرعت پديدار شده و رايج گشتند. اين امر مايه پرمايگی هرچه بيشتر زبان ما شده و ميشود.

اکنون مينيم که بسياری از مفاهيم را که ما در فارسي، پيشتر ميبايست با ادای يک جمله طولانی بيان ميکرديم امروزه با يک جمله زيبا بيان ميکنيم. نمونه های آن:

جوّسازی، زيبايی شناسی، دين پژوهی، آبفشان، روانکاوی، توانبخشی، گرمايش، لرزه نگاری، خودبرترپنداری، صحنه پردازی، کهنه گرايی، باغ آرايی، پژوهشگاه، آرمانشهر، نيازسنجی، امکان سنجی، خويش فرما، يکجانشين، جانمايی، مکان گزينی

و صدها واژه ديگر

مانی پارسا
 

[ خانه| بایگانی | رایانامه ]

خانه
بایگانی
رایانامه

پرشين‌بلاگ

Persian Weblogs List

لوگوهای ایرانی

وبرينگ

Danshjoo List

روزنگار ايران لينك

آذرگشنسب

آذرپادگان

دانشنامه ايرانيکا

فرهنگستان زبان فارسی

فرهنگستان هنر

شورای گسترش زبان و ادبيات فارسي

خبرگزاری ميراث فرهنگی

تخت جمشيد سه بعدی

انتشاراتی سخن

زبان فارسی در دنيای ارتباطات

زوپير سردار گارد جاويدان

نامهای پارسی

تاريخ و جشنهای ايران

تاریخ اسکی در ايران

پايگاه دانشجويان تركمن ايران

عکسهای زيبا از ايران

عکسهای جزيره کيش

عکسهای استان کردستان

عکسهای استان خوزستان

عکسهای خاطره انگيز ايرانی

تيرداد

خط میخی (تاریخ ايران)

بابک خرمدين

طبرستان

همزباني و بي زباني

كارگر افغان در خوزستان

غزل امروز افغانستان

بوداگرايي

روزنگارهاي همگروه

ارمنستان

افغانستان

روزهاي مسکو

مسكو

امارات متحده

ژاپن

فنلاند

استراليا

انگلستان

آمريکا

کانادا


 


شمار بازدیدکنندگان